آئین نامه اجرایی اعتباربخشی

 تاریخ بازنگری این صفحه: خرداد 1396

آئین نامه اجرایی  اعتباربخشی مراکز آموزش مداوم جامعه پزشکی

 

                              مصوب نوزدهمین جلسه شورایعالی آموزش مداوم جامعه پزشکی

 

 

مقدمه:

پس ازاستقرار آموزش مداوم جامعه پزشکی در کشور از سال 1375 ارتقاء کیفیت هدف آموزش مداوم قرار گرفت در این راستا اداره کل آموزش مداوم اقدام به تدوین استانداردهای آموزش مداوم جامعه پزشکی نمودبدین ترتیب حداقل سطح قابل قبول کیفیت در کشور تعریف شد.استاندارد سازی آموزش مداوم یک پدیده نو ومترقی در جهان بشمار میرود.تدوین استانداردهای آموزش مداوم و نظام اعتبار بخشی درایران بار دیگرمؤید نظر نماینده سازمان بهداشت جهانی است که ایران را بعنوان الگو در کشورهای مدیترانه شرقی معرفی کرده است  طبق بند3-4  هفدهمین جلسه شورایعالی آموزش مداوم.وظیفه تدوین نظام اعتبار بخشی آموزش مداوم بعهده اداره کل آموزش مداوم جامعه پزشکی قرار داده شدتا بر اساس استانداردهای مصوب و مورد تائید آن شورا دستورالعمل اجرایی اعتباربخشی آموزش مداوم تدوین شود.مجموعا" 30 استاندارد مورد قبول وبه تصویب رسید،استانداردهابه دو دسته ضروری و غیر ضروری تقسیم شده اند .استانداردهای ضروری بدین معنااست که عدم رعایت حتی در یک مورد منجر به رد صلاحیت می شود. استانداردهای غیر ضروری ، مواردی هستند که بهتر است رعایت شوند.برای هر استاندارد چهار سطح از یک الی چهار تعریف شده است که سطح چهار بهترین

می باشد. ذیلا"دستورالعمل اجرایی اعتباربخشی مراکز آموزش مداوم اعلام می گردد.

 

 ماده1- اعتباربخشی مراکز( دولتی و غیردولتی) متعاقب درخواست مرکز انجام می شود مراکزکنونی حداکثر تا دو سال پس از ابلاغ این آئین نامه می بایست درخواست خود را به اداره کل آموزش مداوم ارائه دهند.

تبصره- مراکزی (مراکز کنونی)که در طول دوره مذکور درخواست خود را اعلام نکنند  تنهابه مدت یکسال  حق ادامه فعالیت آموزش مداوم ، تحت نظارت و کنترل اداره کل آموزش مداوم جامعه پزشکی یا مراکز معتبررا دارند.            

 

 ماده2- وظیفه اعتبار بخشی بعهده کمیسیون ارزشیابی واعتبار بخشی آموزش مداوم است که در اداره کل آموزش مداوم مستقر میباشد. بازنگری ضوابط و استانداردها و رسیدگی به اعتراضات نیزبعهده این کمیسیون  میباشد.

اعضاء این کمیسیون عبارتنداز: 

مدیر کل آموزش مداوم جامعه پزشکی

نمایند تام الاختیاررئیس نظام پزشکی 

نماینده فرهنگستان علوم پزشکی

نماینده انجمن آموزش پزشکی

سه نفرازاعضاء هیات علمی صاحبنظردرامرآموزش مداوم باپیشنهاد مدیرکل آموزش مداوم وحکم معاون آموزشی

دو نفر از دبیران آموزش مداوم در دانشگاههای علوم پزشکی باپیشنهاد مدیرکل آموزش مداوم وحکم معاون آموزشی

دو نفراز مسئولین آموزش مداوم در انجمن های علمی وتخصصی باپیشنهاد مدیرکل آموزش مداوم وحکم معاون آموزشی

تبصره 1- مدت زمان عضویت اعضاء کمیسیون 2 سال بوده وتجدید عضویت بلامانع است.

تبصره 2- جلسات کمیسیون و مصوبات آن با حضور و رای نصف بعلاوه یک کل اعضاء رسمیت پیدا می کند

 

 ماده 3- فرآیند اعتباربخشی آموزش مداوم براساس استانداردهای ملی اعلام شده شامل مراحل ذیل می شود : 

الف- گردآوری اطلاعات

گردآوری اطلاعات با استفاده از مدارک و مستندات رسیده از مرکز(خود ارزیابی) و بازدید از محل وبازبینی برنامه توسط کمیته نظارت و بررسی انجام می شود.(اعضاء این کمیته توسط مدیر کل آموزش مداوم و نحوه همکاری ومدت آن توسط کمیسیون ارزشیابی واعتبار بخشی  آموزش مداوم معین می گردد.)

ب- تجزیه و تحلیل اطلاعات

تجزیه و تحلیل اطلاعات به توسط کمیته ایی متشکل ازهفت نفر نمایندگان دانشگاهها وانجمن ها (با انتخاب مدیر کل آموزش  مداوم ) انجام میشود.       

ج- تصمیم گیری تصمیم نهائی در کمیسیون ارزشیابی واعتبار بخشی اخذ می شود.

د- اعلام نتیجه وبازخورد نتیجه نهایی به همراه گزارشی ازتحلیل نتایج.حداکثر ظرف یکسال به مرکز اعلام خواهد شد.

تبصره - کمیسیون موظف است گزارش موارد بررسی شده را هر 6ماه به معاون آموزشی وامور دانشجویی و بصورت دوره ائی به شورای عالی آموزش مداوم جامعه پزشکی ارائه دهد.

 

 ماده4-کمیسون ارزشیابی و اعتباربخشی تصمیم نهایی خود را با بهره گیری از اطلاعات دریافتی در چهار حالت اعلام می کند:

 اعتبار ممتاز ( تشویقی) ،بمدت:3سال  ،به مفهوم برخورداری از سطحی بالاتر از حداقل سطح قابل قبول

برخورداری از تمامی 30 استاندارددر سطح بالاتر از دو.

 اعتبار کامل ، بمدت:2سال  ،به مفهوم برخورداری از حداقل سطح قابل قبول

برخورداری از  27 استاندارد ضروری (30  استاندارد تدوین شده به استثناء استانداردهای  18 ،  26  و 27 )حداقل در  سطح دو .

 اعتبار مشروط ( موقت) ،بمدت:یکسال  ،به مفهوم عدم اطمینان از رعایت استانداردهای ضروری

 در این نوع اعتبارمرکز از استانداردهای ضروری برخوردار است اما از اجرای آنها در عمل اطمینان حاصل نشده لذادر پایان دوره تعیین شده می بایست وضعیت مرکز در یکی از  حالات  معین شود.

 رد صلاحیت ،به مفهوم عدم برخورداری از استانداردهای ضروری

 عدم برخورداری حتی از یک استانداردضروری منجر به رد صلاحیت خواهد شد.درخواست مجدد برای اعتباربخشی پس از طی حداقل 6 ماه از اعلام نتیجه اعتباربخشی قابل بررسی است.نتیجه بررسی می باید حداکثرتا 6ماه از زمان ارائه درخواست مجدد  اعلام گردد.

 

 ماده5- مراکز معتبراز اختیارات ومزایای ذیل برخوردار خواهند بود:

1-    ذکر معتبر بودن در معرفی برنامه های خود

2-    صدورمجوزبرنامه های آموزش مداوم درچهارچوب اختیارات تفویض شده و براساس ضوابط مصوب شورایعالی آموزش مداوم

3-    کسب قسمتی از  1%  اعتبارات دانشگاه بمنظور آموزش مداوم پرسنل به نسبت تعداد مشمولین تحت پوشش با تصویب هیات امنا

4-    تحت پوشش قرار دادن مراکز بدون اعتبار

5-    تخصیص سهم بیشتری از بودجه متمرکز آموزش مداوم در مرکز دولتی

6-    افزودن تعرفه های آموزش مداوم تا سقف 100% در مراکز غیر دولتی

تبصره 1- مراکز دارای اعتبار ممتازعلاوه بر موارد فوق اجازه تدوین برنامه های مدون خاص واجرای آنها در سطح مرکز مربوطه را  خواهند داشت.اجرای این نوع از برنامه های مدون تنها پس از تصویب اداره کل آموزش مداوم بصورت کشوری ممکن خواهدبود.

تبصره2- مراکز دارای اعتبار مشروط نمی توانندازمزایای نوع 4،  5و6  استفاده کنند.

 

 ماده6-جهت اطمینان از حفظ استانداردها در طول دوره اعتبار کمیته نظارت وبررسی  از مراکز معتبر اطلاعات جمع آوری خواهد نمود،  لذااعتبار مراکز تا زمان برخورداری از استانداردهای ضروری معتبربوده و در صورت تخطی از استانداردها، اعتبار مرکز لغو خواهدشد.

 

 ماده 7- هزینه فرآیند اعتباربخشی در تمامی موارد بعهده مرکزمتقاضی است.

 

 ماده 8- استانداردها و مصوبات اعتباربخشی در یک دوره  3  ساله بصورت آزمایشی اجرا شده و پس از این دوره با بهره گیری از گزارشات و مستندات ، درخصوص جنبه های مختلف آن تصمیم گیری خواهد شد.

این دستورالعمل در هشت ماده و شش تبصره در تاریخ 12/4/1384به تصویب شورایعالی آموزش مداوم جامعه پزشکی رسید.

 

 

انواع برنامه های حضوری

 

آموزش مداوم کلیه فعالیتهای بعد از فارغ التحصیلی جهت حفظ مهارتهای کسب شده و ارتقاء کیفی و کمی و آموختن مطالب و مهارتهای جدید علمی می باشد که در خصوص جامعه پزشکی می تواند منجر به ارتقاء کیفی و کمی ارائه خدمات بهداشتی درمانی جامعه گردد.

 

1 – سمینار ، کنگره ، کارگاه ,کنفرانس

2- دوره های آموزشی کوتاه مدت حرفه ای

3- برنامه های مدون

 

  نوع او ل از برنامه های آموزش مداوم ، سمینار ، کنگره ، کارگاه ، کنفرانس

1-همایش ( کنگره )

گردهمایی رسمی متشکل از متخصصین و افراد با تجربه که در آن نتایج تحقیقات و پژوهشهای انجام شده در موضوع علمی مشخص به صورت مقاله , سخنرانی و پوستر ارائه شده و به شکل دوره ای از 1 تا 5 سال یکبار تکرار می گردد طول مدت کنگره ( 3) روز یا بیشتر است , برای برگزاری هر کنگره تشکیل تعدادی کمیته تخصصی ضرورت دارد.

2- همایش بین المللی ( کنگره بین المللی)

با حضور اساتید و پژوهشگران بر جسته خارجی تشکیل می گردد ( علاوه بر داشتن تعاریف همایش ملی ) حداقل 20% مقالات ارائه شده در همایش بین المللی حاصل تحقیقات و پژوهشهای انجام شده در سایر کشورها است .

3- هم اندیشی ( سمینار)

اجتماعات و گرد همائی که هدف از تشکیل آن بیان تازه های علمی , مبادله تجربیات و تجدید اطلاعات درجهت چاره جویی و حل مشکلات حرفه ای شرکت کنندگان است به صورت ارائه سخنرانی , میزگرد و جلسات پرسش و پاسخ اداره می گردد. طول مدت آن حداقل 2 روز می باشد.

4- فراهم آیی ( کنفرانس)

نشستها و اجتماعاتی که به منظور شور و بحث در یک زمینه خاص تشکیل می گردد و در آن افراد نقطه نظرات خود را درباره مسائل و مشکلات مهم از طریق سخنرانی , جلسات پرسش و پاسخ , میز گرد و گزارش موارد جالب (Case Report) مطرح می نمایند. این نشستها می تواند در طی یک روز یا به صورت جلسات دوره ای تشکیل گردد. چنانچه این جلسات بصورت ادواری تشکیل شود به آن کنفرانس های دوره ای اطلاق می شود.

5- هم نشست (سمپوزیوم)

به منظور آموزش مسائل علمی تخصصی و فوق تخصصی در باره موضوعی خاص به صورت سخنرانی , کارگروهی , بحث و ارائه مقاله برگزار می گردد در سمپوزیوم هر یک از سخنرانان در باره جنبه خاصی از موضوع به بحث می پردازند, مخاطبین هم نشست افراد متخصص و صاحبنظـــر می باشند. طول مدت سمپوزیوم معمولآ (1) روز است .

6- کارگاه :

برنامه ای است که جهت تقویت مهارت های حرفه ای شرکت کنندگان برگزارمی گردد. و در گروههای کوچک جهت تبادل اندیشه ها , تجربیات و دیدگاهها , شرکت کنندگان به شور و مشورت می پردازند و معمولآ در چند روز و حداکثر تا یکهفته تشکیل می گردد.

 

 نوع دوم از برنامه های آموزش مداوم , دوره های آموزشی کوتاه مدت حرفه ای

برنامه ای است که هدف از برگزاری آن آموزش مهارتهای جدید و تقویت مهارتهای حرفه ای قبلی میباشد و حداقل یک دوم ساعات دوره بصورت بالینی و عملی برگزار میگردد.

 

 نوع سوم ازبرنامه های آموزش مداوم , برنامه های مدون

برنامه ای که با اهداف یادآوری آموخته های صحیح قبلی ، افزایش مهارتهای علمی در تشخیص ، درمان و پیشگیری از بیماریهای بر مبنای اصول علمی ذکر شده در کتب رسمی دانشگاهی (بایدهای یادگیری کتاب Text هر رشته ) جهت شاغلین مراکز غیر آموزشی و پژوهشی توسط کمیته های تخصصی ویژه در اداره کل آموزش مداوم جامعه پزشکی در رشته مربوطه تدوین گردیده است و جهت حل مشکلات حرفه ای فراگیران در گروههای کوچک با تکیه بر اجرای برنامه به شکل پانل – پرسش و پاسخ – گزارش موارد جالب (Case Report) – بازدید – کار عملی – پخش فیلم های آموزشی و… می باشد. ساعات مفید برگزاری برنامه می بایستی 25 ساعت باشد ( 1 ساعت 1 امتیاز 25 ساعت 25 امتیاز)

 

چگونگی روند طراحی علمی برنامه ها

الف - بررسی نیاز برنامه های آموزش مداوم

به منظور نیل به هدف پنج سال دوم آموزش مداوم (( ارتقاء کیفی برنامه )) و جهت طراحی علمی برنامه های آموزش مداوم می بایست اقدامات ذیل انجام پذیرد.

الف – بررسی نیاز در برنامه های آموزش مداوم

ب – انتخاب بهترین روش اجرای برنامه های آموزش مداوم

ج – ارزشیابی برنامه های آموزش مداوم

بر اساس فرآیند طراحی برنامه های آموزشی , اولین گام در طراحی هر برنامه تعیین نیازهای آموزشی می باشد. از طرف دیگر در سیستم کنونی در نظر گرفتن جنبه های اقتصادی یک ضرورت بوده و در این راستا شناسایی نیازهای آموزشی به دلیل معین نبودن اولویت ها در برنامه آموزش مداوم , امکان استفاده بهینه از منابع محدود در دسترس را فراهم می کند. برهمین اساس ساختار بررسی نیاز آموزش مداوم جامعه پزشکی در پانزدهمین جلسه شورایعالی به تصویب رسید که دبیرخانه اجرائی آن در اداره کل مستقر می باشد و وظائف ذیل را بعهده دارد.

الف) ایجاد باور به ضرورت نیاز سنجی و ترغیب سازمانهای برگزار کننده برنامه های آموزش مداوم به طراحی برنامه ها بر اساس نیازهای آموزشی گروه

ب) ارائه اطلاعات به مراکز مجری در خصوص روش های انجام نیاز سنجی , منابع نیاز سنجی , جمع آوری اطلاعات , تحلیل اطلاعات , اولویت بندی اطلاعات براساس معیار و ملاک های علمی

ج ) نظارت بر اجرای صحیح بررسی نیاز در کلیه دانشگاههای علوم پزشکی و انجمن های علمی – تخصصی .

د ) طراحی و اجرای طرح های بررسی نیاز الگو جهت معرفی به سازمانهای برگزار کننده برنامه های آموزش مداوم .

به منظور انجام نیاز سنجی از منابع ذیل جهت جمع آوری اطلاعات می توان سود جست :

منابع نیاز سنجی

1-اطلاعات اپیدمیولوژیک

2-تصمیمات سیاستگزاران

3- وقایع ویژه

4- شکایات / مدیریت خطر

5- متخصصین

6- بیماران – مدد جویان

7- درخواست گروه های تخصصی

8- درخواست مدیران

9- درخواست فراگیران ( از طریق پرسشنامه ، مصاحبه ، مشاهده و آزمون )

10- ورود اطلاعات جدید و مهارت های کلیدی

11- مطالعات بهداشتی

12- تحقیقات بیمارستانی و کلینیکی

" مدارک پزشکی ( پرونده , نسخه , و….)

" ثبت مشاهدات

" مصاحبه های هدفدار

" پرسشنامه

 ب - روش اجراء برنامه های آموزش مداوم

برنامه آموزش مداوم جامعه پزشکی در کشور , به پنج شکل برگزار می شوند:

-کنگره ها ، سمینارها ، کارگاه و کنفرانس

- برنامه های مدون

- دوره های آموزشی کوتاه مدت حرفه ای

- فعالیتهای آموزشی و پژوهشی

- خودآموزی

شیوه اجرا در این برنامه ها, سخنرانی , پانل , کار گروهی و بندرت کار عملی است . امروزه ثابت شده است که روشهای سنتی برگزاری برنامه های آموزش مداوم که عمدتا" با نظر متخصصین و بصورت دوره ای از سخنرانی و کنفرانس برگزار می شوند. از نظر هزینه مقرون به صرفه نبوده و اغلب منطبق با نیازهای فراگیران نیستند از طرف دیگر در تغییر عملکرد پزشکان تقریبا" بی تاثیر می باشند. تجارب نشان داده است که کم اثرترین شکل آموزش زمانی است که فراگیر یک شنونده غیر فعال در طول یک سخنرانی باشد.

امروزه پیشنهاد می شود که برنامه های آموزش مداوم بشکل گروه های کوچک , بنحوی که فراگیر یک شرکت کننده فعال باشد طراحی گردد. هم چنین از روشهای interactiveمانند ایفای نقش , بحث گروهی , حل مشکل , ارائه کیس بطور وسیعتری استفاده شود.

 

 ج - ارزشیابی برنامه های آموزش مداوم

هدف نهایی آموزش مداوم جامعه پزشکی ارتقاء کیفی سطح ارائه خدمات و سلامت جامعه بوده و با توجه به متحول بودن نیاز های مربوط به سلامت جامعه , آموزش مداوم نیز باید در حال تغییر و تحول باشد و آنچه که می تواند آموزش را در مسیر پویا و متحول قرار داده و از حالت ایستا خارج کند , ارزشیابی است .

ارزشیابی جهت ایجاد تغییرات لازم برای برنامه ها ضروری بوده و هدف آن در اختیار قرار دادن بهترین اطلاعات در زمان تصمیم گیری و بکار گرفته شدن نتایج می باشد چرا که در صورت عدم استفاده از نتایج , ارزشیابی ارزشی نخواهد داشت .

ارزشیابی می تواند به دو نوع داخلی و خارجی و یا هر دو نوع انجام شود.

ارزشیابی در تمام مراحل برنامه ریزی از جمله بررسی نیاز , طراحی , تدوین , روند اجرا و نتایج و دستاوردهای برنامه های آموزش مداوم ضرورت دارد.

ارزشیابی نتایج دارای چهار مرحله می باشد:

1 - ارزشیابی نظرات و ادراکات که معمولا" حین یا بعد از برنامه با تکمیل فرمهای نظرخواهی توسط شرکت کنندگان و استخراج نتایج آنها صورت می گیرد.

2 - ارزشیابی دانش و آگاهی , اندازه گیری میزان دانش کسب شده , مهارت توسعه یافته و نگرش اصلاح شده می تواند با برگزاری آزمون قبل , بلافاصله بعد و چند ماه بعد از برنامه انجام شود.

3 - ارزشیابی عملکرد و رفتار تغییریافته که تعیین وسعت تغییر رفتار ایجاد شده در فراگیران بدنبال برگزاری برنامه بوده که مشکل و پیچیده می باشد بطور مثال عملکرد پزشکان و چگونگی برخورد با بیمار بوسیله اعزام بیماران فرضی آموزش دیده به مطب پزشکان قبل و بعد از برنامه بررسی می گردد.

4 - ارزشیابی دستاوردها که اثرات نهائی برنامه را بر کمیت و کیفیت ارائه خدمات بهداشتی بر اساس شاخصهای کمیته بررسی نسخ , کاهش مبالغ هزینه دارو , کاهش شکایات به نظام پزشکی و پزشکی قانونی و…. می سنجد.

 

 برنامه های مدون

 

برنامه خودآموز و آموزش مجازی

خودآموزی به عنوان نوع پنجم برنامه های آموزش مداوم، فرایندی است مبتنی بر خود یادگیری و آموزش فراگیر- محور که مشمولین از طریقی غیر از برنامه های حضوری با انجام مجموعه فعالیت هایی که طی دوره پیش بینی و طراحی شده است به ارتقاء علمی خویش نایل می شدند. در این فرایند، اهداف، محتوا، شیوه یاددهی- یادگیری و نحوه آزمون برای فراگیر روشن بوده و از یک روند نظام مند تبعیت می گردد

فعالیت های آموزشی و پژوهشی

این گروه از برنامه های آموزش مداوم ناظر بر فعالیت های آموزشی- پژوهشی مشمولین می باشد که در قالب سخنرانی، ارائه پوستر در برنامه های آموزش مداوم، تالیف یا ترجمه کتاب، مقاله و انتشار آنها بوده که مطابق مفاد آیین نامه نحوه تخصیص امتیاز به فعالیت های آموزشی- پژوهشی ، میزان امیتاز مربوط به آن تعلق می گیرد.

اعتباربخشی

پروژه اعتباربخشی آموزش مداوم جامعه پزشکی ایران

جهت اطمینان ازکیفیت آموزش مداوم بوسیله:

      تدوین معیارهای ارزشیابی برنامه آموزش مداوم وفعالیت های آموزش مداوم جامعه پزشکی

       تعیین مراکزی که استانداردهای مورد نظر را دارا می باشند

      ارتقاء خود ارزیابی در مراکزوتوسعه آنها

       شناسایی بهترین ها